درباره زعفران

همه چیز درباره زعفران

زعفران گران ترین ادویه جهان می باشد که خوشبختانه تولید اصلی آن در کشور ما صورت می گیرد و با کیفیت و قیمت مناسب در دسترس همه مردم این سرزمین می باشد. گياه زعفران با نام علمي (Crocus sativus Linnaeus) از خانواده زنبقیان دارای كاربردهای فراوانی در دنياست. علاوه بر كاربرد آن بعنوان رنگ و اسانس، داراي خواص و كاربردهاي دارويي و درماني متعددي نیز مي باشد. زعفران گیاهی کوچک و چند ساله به ارتفاع ۱۰ تا ۳۰ سانتی‌متر است. از وسط پیاز و یا قاعده ساقه، تعدادی برگ باریک و دراز خارج می‌شوند. از وسط برگ‌ها، ساقه گلدار خارج شده که به یک تا سه گل منتهی می‌شود. قسمت مورد استفاده این گیاه، انتهای خامه و کلاله سه شاخه است که به نام زعفران مشهور است و دارای بوی معطر با طعم کمی تلخ می‌باشد.

زعفران تشكيل شده از كلاله ي سه شاخه ي گل زعفران (قسمت قرمز رنگ زعفران) كه مهمترين بخش تجاري آن است و خامه (قسمت سفيد يا زرد رنگ زعفران) مي باشد. اين بخش از گل، حاوي مواد چرب، املاح معدني و موسيلاژ است كه در فارسی به آن زعفران دسته‌ای و در اصطلاح استاندارد ایران رشته ای درجه 4 نیز گفته می‌شود و در خارج از كشور آن را به عنوان زعفران  Bunch می شناسند. در واقع قسمت قرمز در این نوع زعفران باید بین 75-70% باشد و قسمت ریشه یا كنج آن حدود 30-25%  است.

کلاله (Stigma): رنگ کلاله که به میزان کارتنویید و لیکوپن موجود در آن بستگی دارد، از قرمز پررنگ تا نارنجی کمرنگ دیده شده ‌است. کلاله سه ‌شاخه‌ است و اندازه آن نسبت به خامه که تعداد آن نیز سه عدد می‌باشد، متفاوت است. ممکن است بلندتر، کوتاه‌تر و برابر با آن باشد. همچنین طول آن نسبت به گلبرگ‌ها نیز متفاوت است.

کنج یا سفید یا خامه: زمانیکه زعفران سر گل را از زعفران دسته ای جدا می کنیم قسمت ریشه یا سفید باقیمانده کنج يا در اصطلاح خارجي خامه (style) نامیده می شود.

گلبرگ/ کاسبرگ: هر کدام ۳ تا و ضخامت آنها نیز می‌تواند کم تا زیاد باشد.

انواع زعفران

زعفران نگین: این نوع زعفران از نظر میزان خامه همراه با آن مشابه زعفران پوشال معمولی است و لیکن ضخیم تر از پوشال معمولی است. از قدرت رنگی و عطر بالائی برخوردار است و از نظر حجم و زیبایی بسیار فوق العاده می باشد.

زعفران سرگل: این نوع زعفران شامل کلاله های خالص و بدون خامه زعفران است. زعفران سرگل یا به اصطلاح عامیانه زعفران سرقلم و در اصطلاح استاندارد ایران رشته ای بریده می باشد كه از زعفران دسته ای تولید می گردد، بدین نحو كه قسمتهای سفید آن را با قیچی كردن و سپس با استفاده از روش الكتریسیته ساكن جدا نموده و زعفرانی تمیزتر و كاملاً قرمز به دست می آورند.

زعفران پوشال: زعفرانهایی را كه برای تهیه آنها قسمت قرمز زعفران همراه با مقدار بسیار كمی از سفید (خامه) از گل جدا میشود، زعفرانهاي پوشالی نامند (در واقع این نوع زعفران شامل رشته هایی است که با ۳-۲ میلی متر خامه همراه است).

زعفران دسته: این نوع زعفران شامل تمام رشته یا فیلامنت زعفران است. در واقع شامل کلاله های همراه با خامه است. بخش قرمز رنگ زعفران (کلاله) همراه بخش سفيد رنگ. قدرت رنگدهی ( میزان كروسین ) و كیفیت زعفران دسته به مراتب  پایین تر از انواع دیگر زعفران است.

ترکیبات زعفران:

عطر زعفران بدليل وجود اسانس بي رنگ تروپن دار و تركيب اكسيژن دار همراه با سينئول است كه سافرانال ناميده مي شود. طعم زعفران مربوط به هتروزيد تلخ پيكروكروسين و پيكروكيروزينوزير است كه در آب و الكل محلول است، زعفران غني از كاروتنوئيد است دو كاروتنوئيد طبيعي اصلي زعفران كروسين و كروستين  هستند كه باعث ايجاد رنگ زعفران است. مهم‌ترین ترکیبات موجود در زعفران شامل ترکیبات زرد رنگ که به خوبی در آب محلول‌اند (مشتقات کروستین)، ترکیبات تلخ از جمله پیکروکروسین که به ویژه مقوی معده می‌باشند، مواد معطر (اسانس) که مهم‌ترین ترکیب آن سافرانال می‌باشد که گاهی تا ۱درصد زعفران را تشکیل می‌دهد، روغن ثابت به میزان حداکثر ۱۰درصد، رطوبت حدود ۱۳۱۰ درصد و ترکیبات معدنی حدود ۵درصد می‌باشد.

فوايد زعفران:

اثرات مفيد زعفران و مواد موثر آن در دستگاههای  مختلف بدن چون سيستم عصبي مركزي ،دستگاه گوارش،كبد،كليه، قلب و عروق، سيستم خون ساز، سيستم ايمني، چشم و سيستم اندوكرين( هماهنگی و یکپارچگی فعالیت بافت های مختلف تحت کنترل دستگاه عصبی و مواد شیمیایی دیگری به نام هورمونها است که به وسیلۀ سلولهای دستگاه درون ریز يا همان سيستم اندوكرين، ساخته و آزاد می شوند) مشاهده شده است .

خواص درماني متعددي براي آن ذكر شده از جمله : اثرات ضد افسردگي،ضد اضطراب و خواب آوري، ضدتشنج، شل كنندگي عضلات، ضد درد و ضد التهاب،آنتي اكسيدان، آنتي آلزايمر، ضد تومور، پايين آورنده قند و چربي خون و ضد سرفه. همچنين خواص ضد سرطان ،ضد التهاب و ضد آترواسكلروز دارا ميباشد و بدليل وجود كاروتنوئيد اثرات ضد تومور قوي دارد.

مضرات زعفران:

مصرف بیش از حد آن در دوران قاعدگی، میزان اضطراب را افزایش می دهد.

مصرف زیاد آن باعث زردی پوست می شود.

به علت دارا بودن طبیعت گرم ممکن است منجر به اسهال، از دست دادن آب بدن و ترشح خون از طریق ادرار شود.

مصرف آن به زنان باردار در سه ماهه ی اول توصیه نمی شود زيرا درصد سقط جنين را افزايش ميدهد .

نحوه نگهداری:

زعفران بویژه قبل و بعد از آسیاب شدن باید دور از نور و رطوبت و در ظرف دربسته نگهداری شود. زیرا با توجه به این که مواد معطر زعفران قابل تبخیر شدن است در صورت نگه داری نامناسب، به مرور زمان ، تبخیر شده و از اثرات دارویی و طعم و مزه آن کاسته می‌شود و مرغوبیت آن از دست می‌رود.

نحوه مصرف زعفران:

مرسوم ترین شیوه برای مصرف زعفران در ایران ، دم کردن زعفران است. برای تهیه و دم کردن زعفران معمولا ابتدا آنرا در یک هاون میسائند تا با خرد شدن آن طعم و رنگ زعفران سریعتر و بهتر آزاد شود پس از سائیدن زعفران و یا خرد کردن، زعفران را در مقدار کمی آب جوش ریخته و به مدت ده الی 15 دقیقه به آن استراحت میدهید تا زعفران به راحتی طعم و رنگ خود را به آب بدهد

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *